Blog > Komentarze do wpisu

Japoński wachlarz. Powroty

Joanna Bator spisała swoje refleksje o Japonii kilka lat temu, a potem swoje obserwacje zaktualizowała, po upływie kilku lat, jakie upłynęły od jej pierwszego pobytu w tym kraju. Mam pierwsze wydanie Japońskiego wachlarza, a teraz z przyjemnością sobie to wydawnictwo odświeżyłam, czytając jego drugie wydanie.

Większość z nas ma o Japonii wyobrażenie wyrobione tylko na podstawie tego, co przeczytało, czy obejrzało, a nie na podstawie własnych doświadczeń. Japonia jest tak odległa, że trudno jest tam pojechać i przekonać się na własne oczy. Ja nie jestem zwolenniczką ukazywania Japonii jako krainy jak nie z tego świata. Krainy dziwacznych ludzi, dziwacznych zachowań, kultury tak zniekształconej, że chylącej się ku nieuchronnemu upadkowi. I dlatego tak fascynującej. Nie do końca rozumiem takie podejście, bo tam też przecież żyją ludzie, a jeśli tylko popatrzeć uważniej, to okaże się, że wszyscy jesteśmy do siebie podobni, mamy podobne marzenia i problemy. Czy nasza, polska maniera zmiękczania: pieniążki, domek, buciki, książeczka, etc – nie jest takim polskim odpowiednikiem kawai?  Każdy kraj ma swoje problemy i swoje dziwactwa...

Joanna Bator nie miała ambicji napisania monografii Japonii, Japoński wachlarz to jej subiektywne wrażenia, osobiste wspomnienia z tego pięknego kraju. Opisuje ona m.in. swoje doświadczenia z Japończykami, z którymi – wbrew obiegowej opinii – potrafiła się zaprzyjaźnić i być zapraszana do ich domów. Była gainjinką, owszem, ale szybko zaakceptowaną, pewnie dlatego, że sama potrafiła zaakceptować różnice kulturowe i dopasować się do nich, zamiast oczekiwać od swoich gospodarzy, że to oni będą dopasowywać się do niej. Dużo miejsca w Japońskim wachlarzu zajmują fragmenty o Japonkach: o roli pełnionej przez kobiety w Japonii kiedyś i dziś – to zapewne miało wpływ i na pobyt Bator w tym kraju. Wydaje mi się, że to otwarta postawa pisarki umożliwiła jej taką asymilację. Pisze ona o Japonii jak o swoim domu – domu wprawdzie tymczasowym, ale takim, w którym człowiek dobrze się czuje. Nie porównuje Japończyków do społeczeństw zachodnich, udowadniając naszą wyższość, ale po prostu obserwuje i to obserwuje ze sporą dozą sympatii i tolerancji. Nie zachwyca się przesadnie, ani też niczego nieodwołalnie nie potępia. Dzięki takiemu podejściu nie odbierałam opisywanych przez nią charakterystycznych japońskich zjawisk (np. hoteli miłości, gejsz, pachinko) jako czegoś dziwacznego, ale jako po prostu elementy przynależne do tego kraju.  Bardzo mi się ten ton u autorki podoba, ponieważ moje doświadczenia z Japonią były podobne do jej doświadczeń, o których tak pisze we wstępie do książki: 

zaczynam tęsknić za pejzażem, który na początku pozbawił mnie słów i tchu. Za widokiem na górę Fudżi z okna mojego japońskiego mieszkania. Za smakiem zielonej herbaty, która nigdzie indziej nie ma takiego aromatu. Za sposobem, w jaki poruszają się ludzie płynący ulicami Shinjuku niczym lawice ryb.

… za niesamowitym spokojem japońskich świątyń. Za poszumem bambusów. Za ciężkim niebem japońskiej pory deszczowej.

Tak, ja w Japonii czułam się dobrze i też za nią tęsknię.

Poza tym tolerancyjnym tonem podobało mi się w Japońskim wachlarzu również to, że autorka rejestruje zmiany, zachodzące w Japonii na przestrzeni tych kilku lat. Zjawiska, które były popularne 10 lat temu, dziś już może nie występują. Na przykład moda na coseplayerki. U Bator wszystkie te charakterystyczne japońskie trendy są czymś, co po prostu jest, i co może przeminie, a nie powodem do rozdzierania szat nad upadkiem kultury – jak chociażby u Tomańskiego w Tatami kontra krzesła. Jak żaden kraj, Japonia też nie jest statyczna. To pokazuje, że nie można dokonywać jednoznacznych ocen tego kraju na podstawie krótkiego tam pobytu i własnego odczucia dziwności.

Do całości nie bardzo pasuje tylko kończący książkę esej o Japonczyku-kabibalu. Co właściwie autorka chciała poprzez niego przekazać i dlaczego to on wieńczy Powroty? Kanibalizm nie jest wszak żadnym zjawiskiem w Japonii rozpowszechnionym...

Czytając Japoński wachlarz miałam wrażenie, jakbym wróciła do Japonii, widziałam swoimi oczyma te – trochę już zapomniane krajobrazy. Autorka ma fantastyczny dar nie tylko obserwacji, ale również przelewania tych obserwacji na papier. Jej opowieść płynie jak rzeka, niezwykle lekko, tchnie pozytywnym podejściem do życia oraz tolerancją, przez co przyjemnie się też ją czyta. Lektura ta z pewnością zachęca do zgłębiania wiedzy na temat Japonii, a może i do wybrania się do Kraju Kwitnącej Wiśni.

Joanna Bator. Japoński wachlarz. Powroty, Wyd. W.A.B., 2011

poniedziałek, 15 lipca 2013, joly_fh

Polecane wpisy

  • Światło między oceanami

    Wysepka na skraju dalekiej Australii. Miejsce, gdzie spotykają się Ocean Indyjski oraz Ocean Spokojny. Latarnia. Światło między oceanami. W to osamotnione miejs

  • Zaginiona księga z Salem

    Być może istnieje sporo książek traktujących o procesach czarownic w Salem, jednak ja jeszcze żadnej nie czytałam, dlatego Zaginiona księga z Salem była dla mn

  • Niewidzialna pani domu

    Jak to się dzieje, że 60-letnia była pielęgniarka nagle zaczyna pisać (wydawać) książki? Może przez całe życie czuła się sfrustrowana, niewidzialna? Tak jak boh

Komentarze
dofifi
2013/07/16 23:03:57
Dobrze, że chociaż dzięki J. Bator można trochę lepiej poznać Japonię. Nie przekonują mnie relacje, gdy ktoś był w tym kraju 5 minut i już wszystko o nim wie.
Co czytać?